Treo hoành phi, câu đối trong gian thờ trở thành một trong những nét đẹp truyền thống của các gia đình Việt Nam.Xem thêm

Việc hiểu rõ khái niệm cũng như ý nghĩa của hai loại đồ thờ sẽ giúp gia chủ lựa chọn và sử dụng chúng một cách hiệu quả và phù hợp nhất. 

1. Thế nào là hoành phi?

Mặc dù rất phổ biến và có mặt tại rất nhiều nơi, nhiều không gian khác nhau nhưng vẫn còn khá nhiều người chưa hiểu hết được khái niệm và ý nghĩa của các bức hoành phi. 

1.1 Hoành phi là gì?

Hoành phi là từ hán việt, hoành có nghĩa là ngang, phi có nghĩa là phô bày, thể hiện. Hoành phi được hiểu là một bảng nằm ngang mà trên đó biểu thị một nét nghĩa, ý tứ sâu xa nào đó.

Ý tứ này có thể là truyền thống, nếp sống, quy tắc của gia đình, dòng họ được duy trì suốt nhiều đời. Nó cũng có thể là mong muốn của gia chủ về sự phồn vinh, thịnh vượng đời đời của gia đình. Ngoài ra nó còn được dùng như một lời răn dạy của nhà Phật, của tổ tiên, người đi trước. 

Hoành phi thường được sử dụng rộng rãi, được treo tại các không gian tâm linh truyền thống của người Việt như gian thờ gia đình, nhà thờ tổ, đình, đền, chùa,… Có nhiều loại hoành phi đa dạng khác nhau có thể kể đến như hoành phi sơn son thếp vàng, hoành phi khảm xà cừ. Tất cả đều phụ thuộc vào từng loại chất liệu cũng như mong muốn và điều kiện của người sử dụng. 

1.2 Nội dung trên bức hoành phi

Thông thường, trên một bức hoành phi sẽ bao gồm từ 3 đến 4 chữ đại tự. Những chữ đại tự này đại diện cho một ý nghĩa nhất định và là điểm nhấn chính, được chạm khắc, được khảm ở phần chính giữa của bức hoành phi.

Chữ đại tự thường là chữ Hán, tuy nhiên hiện nay, trên thị trường cũng có những bức hoành phi khắc chữ thư pháp, một sự thay đổi phù hợp với nhu cầu của thị trường. Các chữ đại tự thường được ưa chuộng bao gồm: 

  • “Vạn cổ anh linh” (Muôn thuở linh thiêng)
  • “Lưu phúc lưu ân” (Lưu giữ mãi ơn đức)
  • “Hộ quốc tí dân” (Bảo vệ nước che chở dân)
  • “Tăng tài tiến lộc” (Được hưởng nhiều tài lộc)
  • “Phúc lộc thọ thành” (Được cả phúc, lộc, thọ)
  • “Gia môn khang thái” (Cửa nhà rạng rỡ yên vui)

Các bức hoành phi cũng ngày càng được biến tấu với nhiều hình dạng và kiểu cách khác nhau. Hiện nay có rất nhiều loại hoành phi cho bạn lựa chọn như hoành phi dạng chữ nhật, hình cuốn thư, chân thư cổ, hoành phi dạng chiếc khánh hay hoành phi hình ô van.

Các bức hoành phi cũng được trang trí, chạm khắc tỉ mỉ với nhiều hình dáng hoa văn trang trí xung quanh khác nhau, tất cả đều rất kỳ công, đem lại vẻ ngoài tinh tế. 

Hoa văn trang trí trên các bức hoành phi thường là tứ linh (long, ly, quy, phượng), tứ thời (mai, lan, cúc, trúc), hình quyển sách và cây bút, hình thanh gươm… Những hoa văn này thể hiện sự sáng tạo, làm tăng thêm phần linh thiêng, uy nghiêm cho các bức hoành phi, rất phù hợp trong không gian thờ cúng. 

2. Thế nào là câu đối thờ?

Hoành phi, câu đối là hai thứ luôn song hành và đi liền với nhau trong phong tục, tập quán của người Việt. Nhắc đến hoành phi thì không thể không đề cập tới câu đối thờ quen thuộc trong các không gian thờ cúng của người Việt. 

2.1 Định nghĩa câu đối thờ

Giống như hoành phi, câu đối ghi lại những lời dạy, giá trị đạo đức của tổ tiên, những bậc tiền nhân đi trước. Đồng thời nó cũng là lời ca ngợi công đức xây dựng, duy trì, làm rạng danh dòng họ của tổ tiên.

Ngoài ra, câu đối thờ cũng còn được sử dụng như lời cầu mong, ước muốn thịnh vượng, giàu sang và hạnh phúc của gia chủ. 

Hoành phi, câu đối thường cùng được làm từ một loại nguyên vật liệu giống nhau. Chúng có thể cùng được làm từ gỗ hay sơn son thếp vàng, thếp bạc, chạm trổ tinh tế tùy theo nhu cầu và điều kiện của gia chủ.

Nhìn chung, hoành phi, câu đối thường có sự tương thích với nhau về cách trang trí để tạo ra sự thống nhất, hài hòa cho không gian thờ cúng. 

Thông thường, đối với nhà thờ họ, thờ tổ, đình, chùa, hoành phi thường được treo ở chính giữa, câu đối được treo ở hai bên cột. Đối với các ngôi nhà hiện nay, hoành phi được treo cao nhất, nằm ở chính giữa ban thờ, cách mặt ban thờ từ 80 cm – 1 m. Câu đối được treo ở hai bên ban thờ và thấp hơn so với bức hoành phi.  

2.2 Nội dung và ý nghĩa của câu đối thờ

Câu đối được liệt vào một thể loại mang tính biền ngẫu, dùng thể thức đối đôi mà biểu hiện ý nghĩa, tư tưởng. Chữ đối (對) ở đây có ý nghĩa đối lập, thành đôi.

Câu đối hoàn chỉnh trước tiên phải tuân theo nguyên tắc đối ý hoặc đối chữ. Với đối ý, hai ý đối phải cân nhau, đặt cạnh nhau trở thành hai câu sóng nhau.

Đối chữ thì cầu kỳ hơn bởi nó phải đặt trên hai phương diện để xem xét và soi chiếu là thanh và loại. Cụ thể, về thanh, nguyên tắc bất di bất dịch là thanh bằng phải đối với thanh trắc. Về loại, thực tự phải đối với thực tự, đối với hư tự cũng vậy. Thêm nữa, danh từ phải ứng đối với danh từ, động từ ứng đối với động từ. 

Mỗi một câu đối bao gồm hai vế, số chữ trong câu đối không nhất định, có thể linh hoạt thay đối tùy vào dụng ý của người sáng tạo ra câu đối. Có thể chia ra làm ba loại thể đối khác nhau bao gồm: câu tiểu đối, câu đối thơ và câu đối phú. Với câu tiểu đối, thường mỗi vế là những câu có 4 chữ trở xuống. Đối với câu đối thơ, mỗi vế thường là một câu thơ ngũ ngôn hay thất ngôn. Còn với câu đối phú, mỗi vế là những câu được làm theo nguyên tắc của thể phú. 

Nhìn chung, câu đối phú không được ưa chuộng sử dụng làm câu đối thờ bởi lưu lượng chữ lớn, không đáp ứng được yêu cầu súc tích, ngắn gọn mà câu đối thờ đề ra.  Do đó mà người ta thường sử dụng câu đối thờ là những câu tiểu đối hoặc đối thơ. 

Tương tự như hoành phi, câu đối cũng thường sử dụng chữ Hán. Ngày nay cũng có rất nhiều câu đối được viết bằng chữ thư pháp và nhận được rất nhiều sự hưởng ứng cũng như quan tâm từ khách hàng. Một số mẫu câu đối thờ hay và ý nghĩa mà bạn có thể tham khảo như:

“Tổ công tông đức thiên niên thịnh

Tử hiếu tôn hiền vạn đại vinh”

“Phúc sinh phú quý gia đình thịnh

Lộc tiến vinh hoa tử tôn hưng”

“Đức thừa tiên tổ thiên niên thịnh

Phúc ấm nhi tôn bách thế vinh”

“Tiên tổ thiên niên phù hậu duệ

Tử tôn hậu thế vọng tiền nhân”

3. Lời kết

Tóm lại, hoành phi câu đối là hai thứ luôn song hành và đồng bộ với nhau, được treo tại những nơi linh thiêng và tôn nghiêm. Hoành phi, câu đối kết hợp với nhau tạo ra một chỉnh thể thống nhất, hài hòa từ màu sắc, hoa văn đến lối chơi chữ.

Chính vì vậy mà chúng được các gia đình rất mực yêu thích và ưa chuộng khi muốn trang hoàng cho không gian thờ cúng của gia đình mình. Treo hoành phi, câu đối vừa có tính nghi lễ vừa mang giá trị nghệ thuật truyền thống cao, đem lại phúc khí, thịnh vượng và may mắn. 

Đối với các không gian tâm linh khác như đình, chùa, đền, miếu,… hoành phi, câu đối vẫn giữ được nguyên vẹn giá trị và ý nghĩa của chúng, góp phần làm trang trọng thêm không gian linh thiêng, tôn nghiêm. 

Trên đây là những thông tin cơ bản và đầy đủ nhất về hoành phi, câu đối. Hy vọng với những thông tin này, bạn sẽ có cái nhìn rõ nét hơn về hoành phi, câu đối – một trong những thứ không thể thiếu trong không gian thờ cúng của người Việt.

Danh mục

Showing all 7 results

Giỏ hàng